شخصیتهای معروف چینی

شخصیتهای معروف چینی

中国著名人物

سرزمین چین با قدمتی بیش از سه هزار سال همواره مهد پرورش دانشمندان، فیلسوفان، هنرمندان، شاعران، نقاشان، نظریه پردازان، نویسندگان و امپراطوران بزرگی بوده که هم در سرزمین چین و هم بر همه دنیا تاثیر عمیقی داشته اند. در این قسمت سعی داریم با سیری در تاریخ چین به بررسی معروفترین آنها بپردازیم. ابتدا از مشاهیر کهن چین شروع کرده و به ترتیب آنها را معرفی می کنیم.

چین شی هوان دی “秦始皇帝qínshǐhuángdì

مرد آهنین چین و بنیانگذار امپراطوی چین واحد

امپراتور ” چین شی هوان ” موسسه سلسله ” چین” بود. نام اصلی او ” اینگ جن” بود. در سالهای آخر دوران کشورهای جنگنجو، کشور ” چین ” قدرتمندترین کشور به حساب می آمد و به دنبال متحد کردن شش کشور شرقی بود. هنگامی که ” اینگ جن” بر مسند امپراتوری نشست، بعلت سن کم ” لو بوا وِی” نخست وزیر به جانشینی او امور دولتی را بر عهده داشت. در سال ٢٣٨ قبل از میلاد، امپراتور شخصا اداره کشور را بر عهده گرفت. وی ” لو بوا وِی” را از نخست وزیری معزول نمود و ” وی لیو”،” لی سی” و افراد دیگر را منصوب کرد. از سال ٢٣۶ تا سال ٢٢١ قبل از میلاد، وی شش کشور ” هَن”،”وِی” ،” چو”، ” یان”،”جائو”،”چی” را از بین برد و به دوران حکمرانی ” کشورهای جنگجو ” که روسای این کشورها حکومت مستقل محلی را با نیروی نظامی مستقر کردند، به پایان رساند و سرانجام سلسله ” چین”، اولین کشور با نظام تمرکز قدرت دولت مرکزی، متحد، با ملیت ها را ایجاد نمود و با نظام شهرستان ها جای آن را گرفت.

سال ٢٢١ قبل از میلاد، ” ” اینگ جن” خود را ” شی هوان” یعنی امپراتور اول نامید. وی سپس نظام واگذاری تیول را لغو کرد. تحت کنترل مستقیم امپراتور، یک سری ارگان های بوروکراتیک از دولت مرکزی تا شهرستان ایجاد شد. بر اساس قوانین سابق کشور ” چین”، با جذب بعضی مواد قانونی شش کشور قوانین یکسان تنظیم کرد. برای جلوگیری از فعالیتهای تجزیه طلبانه و استقرار مجدد حکومت سلطنتی، اشراف و ثروتمندان شش کشور سابق به ” گوان جون” ، ” با شو” منتقل شدند. وی فرمان داد که داشتن سلاح در بخش های غیردولتی ممنوع است و سلاح های جمع آوری شده باید از بین برود.

در اقتصاد به کشاورزی توجه نشان داد و به پیشرفت نظام خصوصی فئودالی کمک کرد. سال ٢١۶ قبل از میلاد فرمان داد که مالکان زمین و کشاورزان تنها تعدادی از زمین های خود را به دولت گزارش کنند و حق داشتن زمین مورد قبول و دفاع دولت قرار گرفت، بدین جهت نظام خصوصی زمینداری تنظیم شد. اوزان و مقادیر تنظیم شده توسط ” شانگ یانگ” در دوران کشورهای جنگجو به عنوان استاندارد نظام اوزان و مقادیر سراسر کشور تعیین شد.

در زمینه فرهنگی و ایدئولوژی، بر اساس خط رایج در ” چین ” ” سیائو جوان” را تنظیم کرد و آن را در سراسر کشور تعمیم داد. سال ٢١٢ قبل از میلاد فرمان داد که انواع کتاب ها را از بین برند و مدرسه های خصوصی را ممنوع کرد. سپس بیش از ۴٠٠ دانشمند پیرو کنفوسیوس و کیمیاگر را در شهر ” شیان یانگ” زنده به گور کرد.

” چین شی هوان ” بعد از نشستن بر مسند امپراتوری، ژنرال “من تیان” را برای حمله به ملیت ” شون نون” فرستاد و دیوار بزرگی در شمال کشورهای چین، جایو و یان ایجاد کرد و دیوار بزرگ ۵ هزار کیلومتری ساخت. ساخت دیوار بزرگ چین برای “شون نون” که در سوارکاری و تیراندازی ماهر بود، نقش دفاعی ایفا می کرد و بیش از پیش حکومت سلسله” چین ” را مقتدر کرد و امور دفاعی مرزی را بهبود بخشید. بعد از فتح منطقه” به یو””جونها ” (بخش اداری در چین قدیم که در بین استان و شهرستان قرار داشت)” گوی لین”،” سیان” و” نن های” را تاسیس کرد. تا اواخر سلسله ” چین”، تعداد ” جون” از ٣۶ مورد در اوائل وحدت به بیش از ۴٠ مورد افزایش یافت. بعد از وحدت شش کشور، “چین شی هوان” کاخ ” ا پانگ ” و آرامگاه” لی شان” مجلل را ساخت و پنج بار بازرسی های گسترده انجام داد. برای پیدا کردن آب حیات، وی ” سو فو” را در راس چند هزار پسر و دختر جهت پناه خواستن از رب النوعها به دریای شرقی فرستاد. در اثر این عملیات نیروی انسانی فراوانی مصرف شد و مشکلات و سختی های مردم بیشتر گشت. ژوئیه سال ٢١٠ قبل از میلاد، ” چین شی هوان” براثر بیماری جان سپرد.

 

۵ مورد عجیب درباره ارتش سفالین چین秦兵马俑

همانطور که در بالا گفته شد در میان چندین بنای بزرگ و عظیمی که او در دوران حکومت خود دستور ساخت آن‌ها را داد، یکی نسخه اولیه دیوار چین بود که در مرزهای شمالی این کشور ساخته شد. هدف از این کار، دفاع کردن از این مرزها در برابر حمله همسایگان بربر شمالی این کشور بود. با این ‌وجود مهم‌ترین و اصلی‌ترین پروژه ساخته شده به دستور امپراتور چین را می‌توان یک آرامگاه بزرگ دانست که در شهر باستانی سی آن 西安 برای این حاکم ساخته شده است. این مقبره که توسط تعداد ۶ هزار سرباز سفالین با اندازه‌های واقعی حفاظت می‌شد، برای مدت ‌زمان ۲ هزار و ۲۰۰ سال پس از مرگ او مخفی باقی مانده بود.

۵ مورد عجیب درباره ارتش سفالین چین "秦兵马俑"

 

۱. مجموعه آرامگاهی چین شی هوانگ بزرگ اما ناتمام

در ماه مارس سال ۱۹۷۴ کشاورزانی که در حال حفر زمینی در نزدیکی ۳۶ کیلومتری شی آن بودند، با دیدن یک حفره که در آن تعداد ۶ هزار سرباز سفالین انسان‌ نما، حضور داشتند، شگفت‌ زده شدند. مدتی بعد مشخص شد که این منطقه، مقبره امپراتور چین بوده است و اکتشافات اصلی تقریبا بلافاصله شروع شدند. تاریخدانان بر این باورند که تعداد ۷۰ هزار کارگر برای مدت ‌زمانی نزدیک به سه دهه بر روی این مقبره کار کرده‌اند. تا به امروز باستان ‌شناسان توانسته‌اند تا مجموعه‌ای به مساحت ۵۱٫۸ کیلومترمربع از این مجموعه را کشف کنند. این اکتشافات شامل ۸ هزار سرباز سفالین و تعداد زیادی از ارابه و اسب، یک تپه هرمی به عنوان مقبره امپراتور، بقایای کاخ، دفاتر، انبارها و اصطبل‌ها می‌شود. علاوه بر حفره یاد شده که ۶ هزار سرباز سفالین را در خود جای داده بود، حفره‌ای دیگر نیز یافته شد که در آن سواره ‌نظام و پیاده ‌نظام کاملی از جنس سفال وجود دارد. سومین حفره کشف شده نیز حاوی افسران بالارده و ارابه‌ها بود. چهارمین حفره کشف شده کاملا خالی بود و حدسی که در این باره زده می‌شود این است که این حفره در زمان مرگ امپراتور، نیمه ‌کاره رها شده است.

مجموعه آرامگاهی چین شی هوانگ

 

۲. چین، حاکمی نیرومند و موثر اما بی رحم

پس از یک دوره ۲۰۰ ساله جنگ که با نام دوران جنگ ایالت‌ها شناخته می‌شود، چین شی هوانگ به ‌واسطه متحد ساختن تمامی استان‌ها تحت نظارت یک دولت مرکزی و با انتخاب شهر سیِن یانگ “咸阳:xiányáng ” به‌عنوان پایتخت برای خود اعتبار بالایی به دست آورد. پایداری حکومت او موجب شد تا چین بتواند پیشرفت‌های بزرگی را در سیاست، اقتصاد و فرهنگ تجربه کند. ازجمله این پیشرفت‌ها می‌توان به معرفی یک استاندارد برای نوشتن کتیبه‌ها، ایجاد یک سیستم کانال ‌بندی و راه کشی، پیشرفت‌های بزرگ در فلزشناسی، مقیاس استاندارد برای وزن و ساخت پروژه‌های بسیار بزرگ عمومی مانند دیوار بزرگ چین اشاره کرد. با این ‌وجود چین به بی ‌رحم بودن نیز مشهور بود: او دستور داد تا تعداد زیادی از محققانی که ایده‌هایی بر ضد او داشتند را به قتل برسانند. همچنین او نسبت به جان سربازانی که در ساخت این پروژه‌های بزرگ ازجمله مقبره خود او فعال بودند، کمترین توجه را داشت. تعداد زیادی از هنرمندان و کارگران در طول ساخت این سازه‌ها جان خود را از دست دادند و در عین حال نیز بسیاری از افراد دیگر نیز به خاطر حفاظت از موقعیت مکانی این مقبره و مخفی نگاه ‌داشتن گنج‌های دفن شده و محل  ساخت آن، کشته شدند.

چین، حاکمی نیرومند و موثر اما بی رحم

 

۳. سربازان ارتش سفالین دارای مشخصاتی منحصربه فرد

ارتش سفالین متشکل از سربازان عادی، کمان داران، اسب‌ها و ارابه‌هایی بود که با آرایش نظامی در اطراف مقبره امپراتور ساخته شده بودند تا از او در دنیای پس از مرگ حفاظت کنند. فرایند پرزحمت ترمیم این مجسمه‌ها (بسیاری از آن‌ها پس از مرگ امپراتور چین با تخریب توسط مخالفان او روبرو شده بودند) نشان داد که این مجسمه‌های ویژه با استفاده از قالب و یک سیستم اولیه خط تولید ساخته شده بودند. علیرغم این‌که دست‌های بسیاری از آن‌ها دقیقا مشابه با یکدیگر بود و تنها ۸ قالب برای شکل دادن به سر آن‌ها استفاده شده بود، پس از ساخت قسمت اصلی سر به کمک گل، ویژگی‌های متفاوتی به‌صورت هر یک از آن‌ها افزوده شده بود. نتیجه این امر این بود که هر یک از این سربازان از نظر مشخصات ظاهری چهره با دیگری متفاوت بودند. این موضوع به‌ خوبی نشان ‌دهنده سطح بالای هنرمندی و توانایی ساخت در میان چینی‌های باستان است.

سربازان ارتش سفالین دارای مشخصاتی منحصربه فرد

 

۴ .حفظ سلاح‌های آنان به‌طرزی باورنکردنی

در طول کاوش‌های باستان ‌شناسی انجام ‌شده بر روی حفره حاوی سربازان سفالین بود که باستان‌ شناسان توانستند تا تعداد ۴۰ هزار سلاح برنزی را بیابند که در میان آن‌ها تبرهای جنگی، کمان، تیر و نیزه نیز وجود داشتند. این سلاح‌ها به‌واسطه لایه کروم کشیده شده بر روی آن‌ها، حتی پس از گذشت بیش از ۲ هزار سال، بازهم به‌خوبی حفظ شده بودند. این روش که به نظر روشی مدرن می‌رسید (اولین بار این روش در سال ۱۹۳۷ در آلمان و در سال ۱۹۵۰ در آمریکا به کار گرفته شد)، نشان ‌دهنده میزان تکامل چینی‌های باستان در فلزکاری است.

حفظ سلاح‌های آنان به‌طرزی باورنکردنی

 

۵. مقبره اصلی امپراتور هنوز کاوش نشده است!

حتی ۴۰ سال پس از کشف این مکان، هنوز ۱ درصد از مقبره نیز مورد کاوش باستان ‌شناسی قرار نگرفته است. دلیل اصلی این امر ترس از آسیب رساندن به آثار باستانی و جنازه‌های دفن شده در این مقبره بوده و بعدها نیز مشکلات و مخاطرات موجود در زمینه حفظ امنیت جانی کارگران موجب ادامه یافتن این فرایند شد. بر اساس اطلاعاتی که مورخ پیش از میلاد چینی به نام سیما کیان “司马迁:sīmǎqiān  “به ثبت رسانده و آن را «مکتوبات کاتب بزرگ» نامیده است، اتاق اصلی مقبره امپراتور با جریانی از جیوه مزین شده است تا بدین شکل یادآور جریان رودخانه‌های محلی در داخل این مقبره باشد. در سال ۲۰۰۵ میلادی بود که یک باستان ‌شناس به نام دواَن چینگ بوا (Duan Chingbo)  چهار هزار نمونه برداشت شده از خاک تپه محل دفن امپراتور را برای یافتن نشانه‌هایی از جیوه مورد بررسی قرارداد که پاسخ تمامی آزمایش‌ها مثبت بود. چنین شواهد تاریخی و شیمیایی‌ موجب شده است تا تردیدهای فراوانی در زمینه کاوش این مقبره وجود داشته باشد. همچنین درباره این‌که روش کاوش این مقبره باید به چه ترتیب باشد تا بالاترین میزان محافظت از محتوای مقبره و کارگران در آن اعمال شود نیز هنوز شک و تردیدهای فراوانی وجود دارد.

 

در زیر متن چینی زندگی امپراطور چین شی هوان را می آوریم تا در صورت نیاز علاقمندان بتوانند متن چینی را هم در اختیار داشته باشند.

معرفی شخصیتهای معروف چین ادامه دارد، شما می توانید از طریق این سایت پی گیری نمایید.

 

秦始皇

秦始皇嬴政(前259年—前210年),嬴姓,赵氏,名政(一说名“正”),又称赵政、祖龙等 [1-2]  秦庄襄王赵姬之子。 [3]  中国古代政治家战略家改革家,首次完成中国大一统的政治人物,也是中国第一个称皇帝的君主。

嬴政出生于赵国都城邯郸,后回到秦国。前247年,13岁时即王位。 [4]  前238年,平定长信侯嫪毐的叛乱,之后又除掉权臣吕不韦,开始独揽大政。 [5]  重用李斯王翦等人,自前230年至前221年,先后灭六国,完成了统一中国大业,建立起一个中央集权的统一的多民族国家——秦朝 [6]  。

统一之后,秦始皇认为自己功过三皇五帝,采用三皇之“皇”、五帝之“帝”构成“皇帝”的称号, [7]  是中国历史上第一个使用“皇帝”称号的君主,所以自称“始皇帝”。同时在中央实行三公九卿,管理国家大事;地方上废除分封制,代以郡县制;同时书同文车同轨,统一度量衡。对外北击匈奴,南征百越,修筑万里长城;修筑灵渠,沟通长江和珠江水系。但是到了晚年,秦始皇求仙梦想长生,苛政虐民,扼杀民智,动摇了秦朝统治的根基。前210年,秦始皇东巡途中驾崩于邢台沙丘 [8]

秦始皇奠定中国两千余年政治制度基本格局 [9]  ,被明代思想家李贽誉为“千古一帝 [10]

秦始皇

目录

  1. 人物生平
  2. 赵国时期
  3. 继位掌权
  4. 并吞六国
  5. 开创帝制
  6. 巡游求仙
  7. 焚书坑儒
  8. 病逝沙丘
  9. 2为政举措
  10. 政治
  11. 军事
  12. 经济
  13. 民族
  14. 文化
  15. 社会
  16. 3人物评价
  17. 4亲属成员
  18. 父母
  19. 兄弟
  20. 子女
  21. 5轶事典故
  22. 荆轲刺秦
  23. 金人玉玺
  24. 结识外星人
  25. 跑马修金堤
  26. 封禅泰山
  27. 大怒湘君
  28. 荧惑守心
  29. 今年祖龙死
  30. 阿房宫
  31. 亡秦者胡
  32. 身世之谜
  33. 死亡之谜
  34. 功过是非
  35. 6后世纪念
  36. 秦始皇陵
  37. 始皇故里
  38. 诗词歌赋
  39. 地名
  40. 建筑
  41. 金币
  42. 7艺术形象
  43. 文学形象
  44. 影视形象

人物生平

赵国时期

嬴政于秦昭襄王四十八年(前259年)正月出生, [12-14]  出生地在当时的邯郸廓城(大北城)温明殿遗址和丛台以南(在今城内中街以东,丛台西南的朱家巷一带)。当时的秦国王孙异人(秦庄襄王)之子。异人是安国君之子,母子均不受安国君的宠爱,加上安国君有子二十多人,异人于是被送往赵国邯郸作为质子。其时秦、赵两国关系恶化,不时发生战争,异人倍受冷遇。他缺少出行的车马和日用的财物,生活困窘,十分失意。 [15]  卫国商人吕不韦在邯郸做生意,知道了异人的情况,认为他“奇货可居”,于是用重金见到安国君的宠妃华阳夫人,异人认其为母,改名子楚。 [16-17]  子楚见到的吕不韦的姬妾赵姬,临幸之后生下了秦始皇。嬴姓赵氏,名政。 [3]  [18-19]

秦昭襄王五十年(前257年),秦国派王齮围攻赵邯郸,情况非常紧急,赵国想杀死子楚。子楚与吕不韦密谋拿出六百斤金子送给守城官吏,才得以脱身,逃到秦军大营,得以顺利回国。赵国又想杀子楚的妻子和儿子赵政,因为赵姬是赵国富豪人家的女儿,才得以藏起来,因此母子二人竟得活命。 [20]  秦昭襄王五十六年(前251年),秦昭王去世,太子安国君继位为王,是为秦孝文王,华阳夫人为王后。华阳夫人乘机劝秦王立之为太子。秦孝文王立子楚为太子。此时赵国亦奉子楚夫人赵姬及子赵政归秦。此时赵政才得以回到秦国。 [21]

安国君继秦王位,守孝一年后,加冕才三天就突发疾病去世了,子楚继位,为秦庄襄王。庄襄王尊奉华阳夫人为太后,生母夏姬被尊称为夏太后。秦庄襄王元年(前249年),任命吕不韦为丞相,封为文信侯。 [22]

继位掌权

秦庄襄王三年(前247年)五月,庄襄王去世,享年三十五岁

秦始皇画像(6张)

秦始皇画像(6张)

 13岁的嬴政被立为秦王。 [4]  秦王嬴政即位时由于年少,尊吕不韦为仲父,国政皆由吕不韦把持。 [23]  始皇帝八年(前239年),秦王嬴政年已21岁即将亲政,但此时秦国朝廷中却掀起了激烈的政治斗争。

当初吕不韦既把持朝廷,又与太后赵姬偷情。 [24]  后见秦王嬴政日渐年长,怕被他发现,想离开太后,又怕太后怨恨,所以便把自己的门客嫪毐假施腐刑,只拔掉胡须、眉毛就献给太后,供其淫乐。 [25]

秦王嬴政渐长,嫪毐他们说太后寝宫风水不好,应搬离这里。 [26]  秦王嬴政准许,于是他们搬到雍县的离宫,结果太后生下了两个私生子, [27]  而嫪毐也以秦王嬴政假父自居,嫪毐在一次喝醉酒后对一个大臣斥责道:“我是秦王的假父,你竟敢惹我。”这个大臣听后很生气,并且暗中找了个机会把嫪毐和太后的关系告诉秦王嬴政,秦王嬴政得知后非常生气,嫪毐慌了,准备叛乱。 [28]  而当时嫪毐在太后的帮助下被封为长信侯,领有山阳、太原等地,自收党羽。嫪毐在雍城长年经营,建立了庞大的势力, [29-30]  是秦国中仅次于吕不韦的一股强大的政治势力。

始皇帝八年(前239年),王弟长安君成蟜率领大军攻打赵国,中途谋反,秦军攻占屯留后,成蟜的部下皆因连坐被斩首处死,屯留的百姓被流放到临洮。 [31]  成蟜投降赵国后,被赵悼襄王封于饶。

始皇帝九年(前238年),秦王嬴政在雍城蕲年宫举行冠礼。 [32]  嫪毐动用秦王御玺及太后玺发动叛乱,攻向蕲年宫。 [33]  秦王嬴政早已在蕲年宫布置好三千精兵,打败叛军。嫪毐转打咸阳宫,那里也早有军队,嫪毐一人落荒而逃,没过多久便被逮捕。 [5]  秦王嬴政将嫪毐车裂,曝尸示众; [34]  又把母亲赵姬关进雍城的萯阳宫;摔死嫪毐与太后所生的两个私生子。

始皇帝十年(前237年),秦王嬴政免除吕不韦的相职,把吕不韦放逐到巴蜀。吕不韦知他与秦王的关系无法挽回,饮毒酒自杀。 [35]  其后,虽然秦王嬴政听从秦国贵族所言,下了《逐客书》,逐出六国食客,但被李斯的《谏逐客书》所劝阻,其后他还是重用了尉缭、李斯等人。 [36]

并吞六国

秦始皇继位时,秦国已吞并了巴、蜀、汉中,西南越过宛城到达郢都,设置了南郡;北面收上郡以东,有河东、太原、上党郡;东至荥阳。并且吞灭了二周,在其故地设置三川郡。 [37]  秦王嬴政掌权后,任用尉缭和李斯等人,积极推行统一战略。始皇帝十一年(前236年),赵、燕两国发生战争。赵国出兵攻燕,而秦国以救燕为名派王翦等将出兵分别夹攻赵国,先后攻取了赵的阏与轑阳(南阳西北)、河间(河北省献县东南)、安阳(河北阳原县东南)等邑,漳水流域已为秦所占有。始皇帝十三年(前234年),秦国又大举向赵国进攻,以所取的赵地建立雁门郡云中郡

               始皇帝十六年(前231年),魏国被迫把部分

秦灭六国、统一全国形势

秦灭六国、统一全国形势 [38]

土地献秦,韩国亦被迫把南阳地献给了秦。秦派内史腾做南阳假守。 [39]  始皇帝十七年(前230年),秦派内史腾攻韩,俘虏了韩王安,于韩地建置颍川郡,韩国灭亡。 [40]  这时赵国发生大旱灾。秦将王翦率领土兵直下井陉(河北省井陉县西),秦将杨端和率领河内兵进围赵都邯郸 [41]  赵派李牧司马尚带领大军抵御。赵王宠臣郭开受了秦国贿赂,散布流言说李牧、司马尚谋反。赵王因此改用赵葱颜聚替李牧、司马尚,并且杀死李牧。

始皇帝十八年(前229年),王翦大破赵军,杀赵葱,俘虏赵王。 [42]  赵公子嘉率领其宗族数百人逃到赵的代郡,自立为代王。 [43]  秦国在赵都邯郸一带建立邯郸郡

始皇帝二十年(前227年),秦始皇派大将王翦、辛胜攻燕国。燕、代两国发兵抵抗,被秦军败于易水以西。次年,秦军攻下燕都蓟城。 [44]  燕王喜迁都到辽东。 [45]  秦将李信带兵追击,燕王喜听从代王嘉的计策,杀太子丹,把太子丹的首级献给秦求和。

始皇帝二十一年(前226年),韩国都城发生叛乱,秦国出兵平定韩的叛乱,乘机处死韩王安

始皇帝二十二年(前225年),秦始皇派将军王贲攻魏,包围了魏都大梁(开封市),引黄河水灌城,三个月大梁城坏,魏王出降,魏国灭亡。 [46]  秦始皇就在魏的东部地区建立砀郡。同年,秦始皇派李信、蒙武带20万大军攻楚。李信攻楚的平舆(平舆县北),蒙武攻楚的寝(安徽临泉县),取得初步胜利。秦楚两军在城父邑(今安徽省亳州东南城父集)相遇,楚乘秦军不备发起反攻,大败秦军。 [47]  后秦始皇派王翦带60万大军出征,大破楚军于蕲(今安徽宿州东南),迫使楚将项燕自杀。 [48]  接着秦军攻入楚都寿春,俘虏了楚王负刍。秦于楚地设九江郡(安徽寿县)、长沙郡(湖南长沙市)。

始皇帝二十五年(前222年),王翦平定了楚的江南地,降服了越国之君,设置会稽郡,楚国灭亡。 [49]  秦始皇在灭楚的同时,不断地向东扩展,陆续设郡,并攻取齐地,设置薛郡(山东曲阜)。同年,秦始皇派王贲攻燕的辽东,虏燕王喜,灭亡燕国。接着又回师攻代,虏代王嘉,建立代郡(河北蔚县西南)和辽东郡(辽宁省辽阳市老城区)。 [50]

始皇帝二十六年(前221年),秦将王贲从燕国南下攻齐,俘虏齐王建,灭了齐国,在齐旧地建立了齐郡(山东淄博市东北)和琅邪郡(山东胶南县西南夏河城)。 [51]

秦国从始皇帝十六年(前230年)起,到灭齐时止,耗时10年陆续兼并了六国,继而于始皇帝二十八年(前219年)开始平定南方百越。从此,秦始皇完成统一大业,进入了君主的帝国时代。

秦始皇

始皇帝二十六年(前221年),秦始皇灭六国后,以王号不足以显其业,乃称皇帝。并继续执行孝公变法以来商鞅法家政策,加强君主专制,削弱旧贵族势力,提拔由军功而上升起来的贵族。秦帝国的土地所有制基本上仍维持西周的“王有”土地制,而变“王有”为“国有”。秦始皇于始皇帝三十一年(前216年)命令全国农民自报占有田地的实际数额,以便征收赋税。又实行即使是平民,只要有军功也可授予土地及爵位。虽然秦国在商鞅变法时施行了“授田制”,农民的土地名义上是国家所有、私人耕种,但此举让全国百姓实际占有了原来“王有”的土地,不久之后便演变成了农民和官员们都可以自由地买卖田地,所以秦国的商鞅变法最终便利了私有土地的发展。 [52]

秦始皇废除分封制以后,建立了一套自中央到地方的郡县制和官僚制。初分全国为36郡, [53]  以后随着土地的扩大增至46郡,定咸阳(陕西咸阳市秦都区)为首都。中央政府最高的官僚是丞相、御史大夫太尉,亦称“三公”。地方郡的长官为守,县的长官为令。郡县制初步打破了血缘关系的宗法制,封建制官僚制则代替了贵族的世袭制

为了巩固政权,秦始皇还实行了一系列的政策,主要是:统一货币和度量衡;统一文字;修筑长城驰道直道;强迫迁徙六国富民和平民。秦统一六国以后,为了防止六国贵族依持宗族“死灰复燃”,强迫他们迁徒到咸阳,要他们看护皇陵,或者迁徙于西南边远地区,一些平民也同时被迫迁徙,叫做“迁虏”,做开矿、开盐井等苦役。始皇帝三十二年(前215年),秦将蒙恬夺九原河南,设置34县,建立九原郡(治所在内蒙古包头市西北)。

统一六国后,商鞅变法时极力反对的各方面的学派、人才都纷纷来到秦国服务,可能秦始皇采用了“秦国特色的商鞅变法”,造成秦帝国各种迷信盛行。其中黄老道家阴阳家,他们综合、道诸家的学说,提出所谓“五德终始说”,尤其得到始皇的信任,始皇于是认为秦是水德,是火德,水能克火,因此秦得天下。 [54]

巡游求仙

从齐燕来的儒生方士们把儒家的“封禅”也作了改头换面的修改了一遍,盛传自古帝王莫不举行封禅典礼。始皇帝二十七年(前219年)至始皇帝三十二年(前215年),秦始皇连续到东方沿海,江淮流域以及北边等地巡游,所到之处,无不刻石颂其功德。

到了统治后期,秦始皇迷恋长生不死之术,笃信命数。又说海上有蓬莱方丈瀛洲三岛,是神仙居住的地方,有“不死之药”,服后便可“长生不老”。秦始皇想成为“长生不老”的神仙。有些怪迂苟合之徒,如卢生韩终徐福侯生,都投奔秦朝。

卢生劝说秦始皇道:“我们寻找

秦刻石

秦刻石

灵芝、奇药和仙人一直找不到,一定是有什么东西与它们相克。我们建议您要不时秘密出行,来驱逐恶鬼。恶鬼避开了,神仙真人才会来到。您居住的地方如果让臣子们知道,就会妨害与神仙交往,希望您所住的宫室不要让别人知道。这样,不死之药或许能够得到。”秦始皇就对外宣称说:“我慕神仙真人,我自己就叫‘真人’,不再称‘朕’了。” [55]  他还下令咸阳附近二百里内的二百七十座宫观都用天桥、甬道相互连接起来,把帷帐、钟鼓和美人都安置在里边,全部按照所登记的位置不得移动。皇帝所到的地方,如果有人说出去,就判死罪。 [56]

徐福等人入海寻找仙药,花费了很多时间和钱财也没找到。他害怕遭受责罚,就欺骗秦始皇说:称海中有三神山。但我们时常被大鲨鱼困扰,所以无法到达。希望皇上派善射之人一起前往,遇到大鲨鱼就用连发的弓弩射它。”恰巧秦始皇做梦与海神交战,海神的形状与人形相似。占梦的博士说:“水神本来是看不到的,他用大鱼蛟龙做侦探。现在皇上的祭祀周到而恭敬,却出现这种恶神,只有把它除掉才能找到真正的善神。”于是秦始皇命令入海的人携带捕大鱼的工具,亲自带着弓弩去射杀了一条大鱼。 [57-58]  秦始皇派他带领三千童男童女,乘楼船入海求仙山,后不知所终,或许是遇海难,或许是漂到某海岛定居,后者可能性更大,民间传说是到日本去了。 [59]

焚书坑儒

               始皇帝三十二年(前215年),秦始皇又使燕人卢生

焚书坑儒

焚书坑儒

求羡门、高誓等仙人踪迹,后来又使韩佟、侯公石生求仙人不死之药。 [60]  对于秦始皇这种行为,也有儒生表示劝谏的,博士齐人淳于越建议始皇仍实行分封宗室子弟为诸侯的政策,始皇交给臣下讨论。丞相李斯反对。李斯的奏议促成了秦始皇帝下令焚书禁书,规定史书非秦纪皆烧之;非博士官所职,天下敢有藏《》、《》、百家《》者,悉诣守、尉杂烧之;有敢偶语《诗》、《书》者,弃市;以古非今者,族。吏见知不举者与同罪。令下三十日不烧,黥为城旦。准保存者,医药卜筮种树之书。若愿学法令,则以吏为师。

始皇心里已感到受骗,于是命令御史案问诸生,互相揭发牵连四百六十余人,始皇下令把他们都在咸阳活埋。有人认为《史记》记载秦始皇坑杀的乃是术士 [61]  并不是儒生,但根据《史记·秦始皇本纪》记载秦始皇坑杀的人“皆诵法孔子”。 [62]

病逝沙丘

始皇帝三十七年(前210年),秦始皇死于他第五次东

秦始皇墓

秦始皇墓

巡途中的沙丘宫(今邢台广宗)。 [8]  秦始皇死后,赵高采取了说服胡亥威胁李斯的手法,二人在沙丘宫经过一番密谋,假造秦始皇发布诏书,由胡亥继承皇位,还以秦始皇的名义指责扶苏为子不孝、蒙恬为臣不忠,让他们自杀,不得违抗。在得到扶苏自杀的确切消息后,胡亥赵高李斯这才命令车队日夜兼程,迅速返回咸阳。

为了继续欺骗臣民,车队不敢捷径回咸阳,而是摆出继续出巡的架势,绕道回咸阳。由于暑天高温,秦始皇的尸体已经腐烂发臭。为遮人耳目,胡亥一行命人买了许多鲍鱼装在车上,鲍鱼的味道掩盖了尸体的腐臭味,迷惑了大家。 [63]

回到咸阳后,胡亥继位,是为秦二世,赵高任郎中令,李斯依旧做丞相,但是朝廷的大权实际上落到了赵高手中。赵高阴谋得逞以后,开始对身边的人下毒手。他布下陷阱,把李斯逐步逼上死路,李斯发觉赵高阴谋后,就上书告发赵高。秦二世胡亥不仅偏袒赵高,并且将李斯治罪,最后将李斯腰斩于咸阳。赵高升任丞相,由于他可以出入宫禁,特称“中丞相”。

司马迁《史记·秦始皇本纪》 [64-65]  、《史记·吕不韦列传 [66-67]  、《史记·李斯列传 [68-69]  等;《赵正书》(参见《北京大学藏西汉竹书》) [70]  有记载。

为政举措

政治

首称皇帝

秦始皇画像(2张)

秦始皇画像(2张)

秦始皇之前的各国诸侯都被称为“君”或“王”。战国后期,秦国与齐国曾一度称“帝”,不过这一称号在当时并不同行。一统天下的秦始皇,以为这些称号都不足显示自己的尊崇,于是下令大臣议称号。 [71]  经过一番议论,丞相王绾、御史大夫冯劫、廷尉李斯等人认为,秦王政“兴义兵,诛残贼,平定天下”,功绩“自上古以来未尝有,五帝所不及”。他们援引传统的尊称,说“古有天皇,有地皇,有泰皇,泰皇最贵”,建议秦王政采用“泰皇”头衔。 [72]  然而,秦始皇对此并不满意。他只采用一个“皇”字,因有“三皇五帝”而在其下加一“帝”字,创造出“皇帝”称号。 [7]  从此以后,“皇帝”就成为中国封建社会最高统治者的称谓。为了使皇帝的地位神圣化,秦始皇又采取了一系列“尊君”的措施:

首先取消谥法。谥法起于周初,是在君王死后,依其生平事迹,给予带有评价性质的称号。但秦始皇认为,像这样“子议父,臣议君”,太不像话,更没意义。他宣布废除谥法,不准后代臣子评价自己。 [73]

其次天子自称曰“”。“朕”字的意义与“我”相同,以前一般人也可以使用,但秦始皇限定只有皇帝才能自称为“朕”。皇帝的命令叫作“”或“”(命曰制,令曰诏,盖二者效令不同也)。 [74]

第三,文字中不准提及皇帝的名字,要避讳。文件上逢“皇帝”“始皇帝”等字句时,都要另起一行顶格书写。

最后,只限皇帝使用的、以玉质雕刻的大印才能称为“”。

秦始车马皇铜

秦始车马皇铜

中央集权

秦始皇建立了中央集权制度和政权机构。中央设丞相太尉御史大夫。丞相有左右二员,是百官之首,掌政事。太尉掌军事,不常置。御史大夫是丞相的副贰,掌监察百官。

丞相、太尉、御史大夫以下,是分掌具体政务的诸卿,其中有掌宫殿掖门户的郎中令,掌宫门卫屯兵的卫尉,掌京畿警卫的中尉,掌刑辟的廷尉,掌谷货治粟内史,掌山海池泽之税和官府手工业制造以供应皇室的少府,掌治宫室的将作少府,掌国内民族事务和外事的典客,掌宗庙礼仪的奉常,掌皇室属籍的宗正,掌舆马太仆等。丞相、太尉、御史大夫与诸卿议论政务,皇帝作裁决。

在此之外,秦代还有一些比较重要的官职,比如博士—“掌通古今”,即通晓古今史以备皇帝咨询,同时负责图书收藏;典属国——与典客一样主管少数民族事务,不同的是典客掌管与秦友好的少数民族的交往,而典属国则负责已投降秦朝的少数民族;詹事——管理皇后和太子的事务。秦王朝建立的这套中央集权机构的政权机构,以后一直被历代王朝所仿效。

地方机构

秦始皇灭六国后,采纳李斯的建议,废除分封制,改行郡县制。地方行政机构分郡、县两级。郡县主要官吏由中央任免。郡设、尉、监御史)。郡守掌治其郡。郡尉辅佐郡守,并典兵事。郡监掌监察事宜。秦始皇把全国分成三十六郡,以后又陆续增设至四十一郡。

县,万户以上者设令(县令),万户以下者设长(县长)。县令、县长领有县丞县尉及其他属员。县令、县长主要管政务,县尉掌握军事,县丞掌管司法。县以下设乡,其主要职能有四:1.摊派徭役;2.征收田赋;3.查证本乡被告案情;4.参与对国家仓库粮食的保管工作。

乡设三老掌教化,啬夫诉讼赋税游徼掌治安。乡下设里,是最基层的行政单位。里有里典,后代称里正里魁,以“豪帅”即强有力者为之。里中设置严密的什伍户籍组织,以便支派差役,收纳赋税。并规定互相监督告奸,一人犯罪,邻里连坐。此外还有掌管治安、盗贼的专门机构,叫做,亭设亭长。亭除了主要管理治安,还负责接待往来的官吏,掌管为政府输送、采购、传递(文书)等事。

军事

   统一六国

秦阳陵虎符

秦阳陵虎符

韩国的实力在六国中最弱,但地理位置却是秦国统一道路的最大障碍,秦始皇首选的攻击目标为韩国。始皇帝十六年(前231年),韩国南阳郡“假守”(即代理郡守)内史腾,向秦献出他所管辖的属地。内史腾被秦王政任命为内史,后又派他率军进攻韩国。 [39]  内史腾于始皇帝十七年(前230年)俘获韩王安,韩国灭亡。 [40]

始皇帝十八年(前229年),秦始皇派王翦领兵攻赵。赵国派李牧司马尚率兵抵御。王翦用重金收买了赵王的宠臣郭开,要他散布李牧、司马尚企图谋反的流言。赵王轻信谣言,派赵葱颜聚替代李牧,此后李牧被杀害。秦王政十九年(前228年),秦军攻破邯郸。 [41]  不久,出逃的赵王迁被迫降秦,赵国实际上灭亡了。 [42]  但是公子嘉却带着一伙人逃到代郡(河北蔚县),自立为王。 [43]  后秦军在始皇帝二十五年(前222年)灭燕国之后将其俘虏。

始皇帝二十二年(前225年),秦始皇派出年轻将领王贲,率军围攻魏都大梁(河南开封)。由于大梁城防经过多年修建,异常坚固,秦军强攻不下。王贲想出了水攻的办法。秦军大批士卒被安排去挖掘渠道,将黄河鸿沟的水引来,灌注到大梁。三个月后,大梁的城墙壁垒全被浸坍,魏王假只得投降。魏国灭亡了。 [46]

始皇帝二十四年(前223年)秦军攻占楚都寿春(安徽寿县),俘虏了楚王负刍,楚国灭亡。始皇帝二十五年(前222年),刚在南方灭楚的大军,又乘胜降服了越君,设置会稽郡。于是,长江流域全部并入秦的版图 [49]

始皇帝二十一年(前226年),秦军攻下燕都蓟(北京市),燕王喜与太子丹逃亡辽东郡。秦将李信率领秦军数千人,穷追太子丹至衍水。太子丹因潜伏于水中幸免于难。后来,燕王喜经过权衡利害关系,派人将太子丹杀掉,将其首级献给秦国,想以此求得休战,保住燕国不亡。燕王喜逃到辽东以后,秦军主力就调往南线进攻楚国。始皇帝二十五年(前222年),王贲奉命攻伐燕国在辽东的残余势力,俘获燕王喜,燕国彻底灭亡。 [45]

始皇帝二十六年(前221年),秦始皇命令王贲挥戈南下,攻打东方六国中的齐国 [75]  王贲南下伐齐,几乎就没有遇到过什么抵抗。王贲率军长驱直入,来到临淄,齐王建与后胜马上向秦投降。 [51]  齐国灭亡。

南征百越

始皇帝二十六年(前221年),秦始皇完成了统一中原的大业之后,经过一系列的准备,始皇帝二十九年(前218年),命大将屠睢赵佗率50万大军,发动了征服岭南越族的战争。秦军兵分五路,经广西北部的越城岭、湖南南部的九嶷山以及江西南康和余干等地,向两广地区的越族进军。其中,攻占番禺的这支秦军最为迅速。他们经九嶷要塞,顺北江而下,直达珠江三角洲地区,并占领了番禺。战争前后相持达三年之久。

始皇帝三十三年(前214年),秦始皇命任嚣和赵佗再次进攻百越各部族。秦军势如破竹,很快击溃了今广西等地的西瓯族和今越南中、北部的雒越族的反抗,整个岭南地区从此划入了秦朝的版图。

为了保持岭南的稳定,秦始皇命进军岭南的将士留守当地“屯戍”。另外,还从中原向岭南地区大批移民。留守的将士和移民,除少数与中原移民女子结婚外,其余多娶越女为妻。秦平岭南的战争是秦始皇统一中国战争的重要组成部分,它在历史上第一次正式将岭南纳入了中国的版图,使越族正式成为中华民族大家庭的一员。对促进汉越民族的融合及岭南社会政治、经济和文化的发展都起着不可忽视的作用。

北击匈奴

战国时期中原各国忙于征战,无暇北顾,匈奴经常袭掠与其接壤的秦、赵、燕三国北部边地。为解除匈奴对秦的威胁,秦始皇命蒙恬率30万大军北击匈奴。

始皇帝三十三年(前214年)春,蒙恬统主力军从上郡(郡治肤施,今陕西榆林市南)北出长城攻其东;杨翁子率偏师由肖关(宁夏固原东南)出长城攻其西。匈奴败逃。秦遂取河南地(内蒙古乌加河以南及伊克昭盟地)。沿河置44县,移民垦守。因匈奴不断来攻,次年秋,秦始皇复命蒙恬军又北渡黄河,取高阙(内蒙古狼山中部计兰山口),攻占阳山(内蒙古乌加河北的狼山、阴山)、北假(乌加河以南夹山带河地区)。匈奴不敌,向北迁徙。为巩固河南地区,秦置九原郡(郡治九原,内蒙古包头市西北)。这场反击战,解除了匈奴贵族的侵扰与破坏,“悉收河南地”,使今河套内外,大河南北的广大地区,在一个相当长的时间内摆脱了兵祸的灾难。

开发北疆

北伐匈奴的同时,朝廷又徙去大批刑徒,“实之初县”。始皇帝三十五年(前212年),进一步增加了徙边的人数。除谪徙刑徒外,还鼓励一般民众移居边地。如始皇帝三十六年(前211年),一次就从内地徙民三万家至北河、榆中定居,凡是去了的,均“拜爵一级”。这些迁去的民众与刑徒,一面屯垦,一面戍边,对于开发北方边地,充实武备,发挥了重要作用。

开拓西南

秦始皇为开拓西南,由于西南各族人民和内地有着长期的交往,决定打通西南。派常頞通西南夷。常頞以其交通受阻,乃发众开凿了一条从今四川宜宾通往云南滇池一带的栈道,因“其处险阨”,“道广才五尺”,故名五尺道。栈道开通后,大秦的势力直接抵达且兰夜郎邛都昆明等地,并在这里设官“置吏”,建立了行政机构。与此同时,秦又经蜀郡,加强了与邛都、筰、冉者的联系,并使之纳入了郡县制的行政系统。 [76]  从此,西南少数民族地区不仅密切了与内地的关系,而且成为了统一多民族国家的一部分。此外,秦始皇还开了通往西南的五尺道,大致自今四川宜宾至云南曲靖一线,控制了当地的部族国家,将政治势力伸入了云贵高原。 [77]

灵渠

灵渠

修筑长城

秦长城(5张)

 秦长城(5张)

秦灭六国之后,即开始北筑长城。当时中原刚统一,各地原来的贵族势力还很强,若不保持中央各地之间的交通和联系,国家随时会处于再次分裂的局面,所以必须尽快改善中央到各地及其他各郡、县之间的交通和联系,因此须尽快建设道路。

由于多年的战争,原各国的农业设施受到相当大的破坏,或因战争而年久失修;在统一后必须尽快恢复农业生产;因此花相当大的人力来疏通河道,修复水渠,对水路交通和农业灌溉都有利,是很有必要的。

修建长城,是为了保护北部边境人民的生命财产的安全,其目的也是为了减少人民的负担;由于匈奴是游牧民族,其骑兵活动范围很大,没有长城的话,要很多军队来防守,这会给人民增加很大的负担。万里长城不是他开创的,他只是把原来秦国,赵国和燕国北边原有的长城连接起来。

经济

度同制

战国时期,各国的度量衡制度货币制度很不

货币(3张)

货币(3张)

 一致。秦统一后,规定货币分金和铜两种:黄金称上币,以镒(秦制20两为镒)为单位;铜钱称下币,统一为圆形方孔,以半两为单位。金币主要供皇帝赏赐,铜币才是主要的流通媒介。

秦始皇以原秦国的度、为单位标准,淘汰与此不合的制度。秦廷在原商鞅颁布的标准器上再加刻诏书铭文,或另行制作相同的标准器刻上铭文,发到全国。与标准器不同的度、量、衡一律禁止使用。在田制上,秦王朝规定6步(合今230厘米)为尺,240步为一亩。这一亩制以后沿用千年而不变。

改币制

秦始皇采取了两种统一货币的主要途径:一是由国家统一铸币,严惩私人铸币,将货币的制造权掌握在国家手中。二是统一通行两种货币,即上币黄金和下币铜钱。改黄金以“”为单位,一镒为二十两。铜钱以“半两”为单位,并明确铸金币明“半两”二字。铜钱造型为圆形方孔,俗称“秦半两”。原来六国通行的珠玉、龟贝、银锡等不得再充当货币,及至秦,中一国之币为二等;黄金以镒名,为上币;铜钱识曰半两,重如其文,为下币。而珠玉、龟贝、银锡之属为器饰宝藏,不为币。 [78]

整交通

从前222年开始,秦始皇开始旬邑秦直道标志碑

旬邑秦直道标志碑

大幅修筑以国都咸阳为中心,向四面八方延伸出去的驰道,类似现代的高速公路。驰道并实行“车同轨”,均宽五十步。驰道的作用有数项,一说是使交通方便,以利管理六国旧地,一说主要目的为方便北方战争前线的补给,还有一说是方便始皇出巡时能畅通无阻。除秦直道秦栈道外大多在秦故地与六国旧道以及在秦征伐六国时修建的道路上基础上拓建而成。著名的驰道包括:上郡道、临晋道、东方道、武关道、秦栈道、西方道及秦直道。

秦始皇在扫灭六国后,为方便运送征讨岭南所需的军队和物资,于是命史禄开凿河渠以沟通长江水系湘江珠江水系漓江。运河在最终在秦始皇二十年至二十三年(前219年-前215年)修成。灵渠是世界上最古老的运河之一,它自贯通后,二千多年来就一直是岭南与中原地区之间的水路交通要道。因此,此项工程在始全国重点文物保护单位之一。

民族

秦始皇统一六国以前,注意到对西南、东南和西北地区少数民族的统治,从而加强了以华夏民族为主的多民族的统一国家的政治关系和文化关系。在统一以后,就在西南少数民族地区置吏,使之成为秦国的一个组成部分。秦灭楚后,就进一步统一东南越族地区,于东瓯闽越之地建立了闽中郡(在今福建福州市)。

随后秦始皇命令屠睢统率50万大军分五路南下,深入今湖南、广东和江西境内。同时发配负债的贫民、赘婿、贾人支援战争,终于统一了南越和西瓯地区,建置了南海郡桂林郡象郡。从此这些地区就成为秦国的疆域。战国后期从西到北有一支强大的游牧部落——匈奴勃然兴起,活动在阴山之北的头曼城(今内蒙古五原东北的阴山北麓),其酋长头曼单于经常利用行动迅速的骑兵深入中原掠夺粮食、人口,焚烧村舍。赵武灵王因此采取防御措施,移民开垦。但是仍不能阻止匈奴的南下,九原河南(指黄河以南)一带为其所占有。始皇帝二十六年(前221年),迁3万户到河北榆中垦殖,同时在原来秦、赵、燕的北边长城基础上,建成长达5000里的长城。

秦长城遗址

秦长城遗址

文化

殷商以降,文字逐渐普及。作为官方文字的金文,形制比较一致。但是春秋战国时期的兵器、陶文帛书、简书等民间文字,则存在着区域中的差异。这种状况妨碍了各地经济、文化的交流,也影响了中央政府政策法令的有效推行。于是,秦统一中原后,秦始皇下令李斯等人进行文字的整理、统一工作。 [79]

小篆(10张)

小篆(10张)

李斯以战国时候秦人通用的大篆为基础,吸取齐鲁等地通行的蝌蚪文笔划简省的优点,创造出一种形体匀圆齐整、笔划简略的新文字,称为“秦篆”,又称“小篆”,作为官方规范文字,同时废除其他异体字。此外,一位叫程邈的衙吏因犯罪被关进云阳的监狱,在坐牢的10年时间里,他对当时字体的演变中已出现的一种变化(后世称为“隶变”),进行总结。此举受到秦始皇的赏识,遂将他释放,还提升为御史,命其“定书”,制定出一种新字体,这便是“隶书”。隶书打破了古体汉字的传统,奠定了楷书的基础,提高了书写效率。 [79]

秦始皇下令统一和简化文字,是对中国古代文字发展、演变做了一次总结,也是一次大的文字改革,他对中国文化的发展起了重要作用。 [79]

社会

行同伦

“行同伦”就是端正风俗,建立起统一的伦理道德和行为规范。秦朝也给予相当的重视。比如秦始皇二十八年(前219年),秦始皇来到泰山下。这里原是齐国故地,号称“礼仪之邦”。秦始皇就令人在泰山所刻的石上记下男女之间界限分明,以礼相待,女治内,男治外,各尽其责,从而给后代树立好的榜样,予以表彰。 [80]  而始皇三十七年(公元前210年)在会稽刻石上留的铭文,则对当地盛行的淫泆之风,大加鞭笞,以杀奸夫无罪的条文来矫正吴越地区男女之大防不严的习俗。 [81]

车同轨

战国时期,各国车辆形制不一。秦始皇统一全国后,定车宽以六尺为制,一车可通行全国。

人物评价

尉缭:秦王为人,蜂准,长目,挚鸟膺,豺声,少恩而虎狼心,居约易出人下,得志亦轻食人。我布衣,然见我常身自下我。诚使秦王得志于天下,天下皆为虏矣。不可与久游。

卢生:始皇为人,天性刚戾自用,起诸侯,并天下,意得欲从,以为自古莫及己。

贾谊:①仁义不施而攻守之势异也。②秦王怀贪鄙之心,行自奋之志,不信功臣,不亲士民,废王道而立私爱,焚文书而酷刑法,先诈力而后仁义,以暴虐为天下始。 [64]

主父偃:①秦皇帝任战胜之威,蚕食天下,并吞战国,海内为一,功齐三代。②务胜不休,欲攻匈奴,······男子疾耕不足於粮饟,女子纺绩不足於帷幕。百姓靡敝,孤寡老弱不能相养,道路死者相望,盖天下始畔秦也。 [82-83]

伍被:秦绝圣人之道,杀术士,燔《诗》《书》,弃礼义,尚诈力,任刑罚,转负海之粟致之西河。······於是百姓离心瓦解,欲为乱者十家而七。 [84]

严安:秦王蚕食天下,并吞战国,称号皇帝。一海内之政,坏诸侯之城。销其兵,铸以为钟虡,示不复用。元元黎民,得免于战国,逢明天子,人人自以为更生。乡使秦缓刑罚,薄赋敛,省徭役;贵仁义,贱权利;上笃厚,下佞巧;变风易俗,化于海内;则世世必安矣 。当是时,秦祸北构于胡,南挂于越,宿兵于无用之地,进而不得退。行十余年,丁男被甲,丁女转输,苦不聊生,自经于道树,死者相望。及秦皇帝崩,天下大畔。 [83]

司马迁:①自缪公以来,稍蚕食诸侯,竞成始皇。始皇自以为功过五帝,地广三王,而羞与之侔。善哉乎贾生推言之也! [64]  [85]  ②明法度,定律令,皆以始皇起。 [68]  ③始皇既立,并兼六国,销锋铸鐻,维偃干革,尊号称帝,矜武任力。 [86]

盐铁会议”中文学:弃仁义而尚刑罚,以为今时不师于文而决于武。赵高治狱于内,蒙恬用兵于外,百姓愁苦,同心而患秦。 [87]

班彪:汉承秦制,改立郡县,主有专已之威,臣无百年之柄。 [88]

班固:①周历已移,仁不代母。秦直其位,吕政残虐。然以诸侯十三,并兼天下,极情纵欲,养育宗亲。三十七年,兵无所不加,制作政令,施於後王。盖得圣人之威,河神授图,据狼、狐,蹈参、伐,佐政驱除,距之称始皇。 [64]  ②至于秦始皇,兼吞战国,遂毁先王之法,灭礼谊之官,专任刑罚,躬操文墨,昼断狱,夜理书,自程决事日县石之一。而奸邪并生,赭衣塞路,囹圄成市,天下愁怨,溃而叛之。 [89]

王朗:无德之君,不应见祀。 [90]

李世民:近代平一天下,拓定边方者,惟秦皇、汉武。始皇暴虐,至子而亡。汉武骄奢,国祚几绝。 [91]

李白:秦王扫六合,虎视何雄哉!挥剑决浮云,诸侯尽西来。

柳宗元在名著《封建论》:秦始皇废除分封制、建立郡县制,符合了历史发展的客观必然趋势,所谓“秦之所以革之者,其为制,公之大者也;公天下之端自秦始。非圣人意也,势也。”

张居正:三代至秦,混沌之再辟者也,其创制立法,至今守之以为利,史称其“得圣人之威“周王道穷也,其势必变而为秦,举前代之文制,一切铲除之,而独持之以法。西汉之治,简严近古,实赖秦之驱除也。惜乎扶苏仁懦,胡亥稚蒙,奸宄内发,六国余孽尚存。因天下之怨,而以秦为招,再传而蹙,此始皇之不幸也。

李贽:始皇帝,自是千古一帝也。始皇出世,李斯相之。天崩地坼,掀翻一个世界。是圣是魔,未可轻议。祖龙是千古英雄挣得一个天下。

章太炎在1913年撰写的《秦政记》也赞扬秦始皇,说:“虽四三皇、六五帝,曾不足比隆也。”

夏曾佑:“有为汉一朝之皇帝者,高祖是也;有为中国二十四朝之皇帝者,秦皇、汉武是也。”

柳翼谋《中国文化史》:“始皇时代之法制,实具伟大之精神,以一政府而统制方数千里之中国,是固国家形式之进化,抑亦其时思想之进化也。”“盖秦政称皇帝之年,实前此二千数百年之结局,亦为后此二千数百年之起点,不可谓非历史一大关键。惟秦虽有经营统一之功,而未能尽行其规划一统之策。凡秦之政,皆待汉行之。秦人启其端,汉人竟其绪。”

吕思勉:秦始皇,向来都说他是暴君,把他的好处一笔抹杀了,其实这是冤枉的。他的政治实在是抱有一种伟大的理想的。 [92]  秦始皇的政策虽好,行之却似过于急进。北筑长城,南收两越,除当时的征战外,还要发兵戍守;既然有兵戍守,就得运粮饷去供给;这样,人民业已不堪赋役的负担。他还沿著战国以前的旧习惯,虐民以自奉。 [92]  秦人致败之由,在严酷,尤在其淫侈。用法刻深,拓上不量民力,皆可诿为施政之误,淫侈则不可恕矣。 [93]

翦伯赞:“在我看来,秦始皇是中国封建统治阶级中的一个杰出的人物。我说秦始皇是中国封建统治阶级中的一个杰出的人物,不是因为他是一个王朝的创立者,而是因为他不自觉地顺应了中国历史发展的倾向,充当了中国新兴地主阶级开辟道路的先锋,在中国历史上,消灭了封建领主制,开创了一个中央集权的封建专制主义的新的历史时代。“

鲁迅:德国的希特勒先生们一烧书,中国和日本的论者们都比之于秦始皇。秦始皇实在冤枉得很,他的吃亏是在二世而亡,一班帮闲们都替新主子去讲他的坏话了。不错,秦始皇烧过书,烧书是为了统一思想。但他没有烧掉农书和医书;他收罗许多别国的“客卿”,并不专重“秦的思想”,倒是博采各种的思想的……但是结果往往和英雄们的豫算不同。始皇想皇帝传至万世,而偏偏二世而亡,赦免了农书和医书,而秦以前的这一类书,现却偏偏一部也不剩。 [94]

陈登原《国史旧闻》:“始皇刚毅戾深,乐以刑杀为威,专任狱吏而亲幸之,海内愁困无聊”

梁启超《战国载记》:“秦始皇宁为中国之雄,求诸世界,见亦罕矣。其武功焜耀众所共知不必论,其政治所设施,多有皋牢百代之概。”并认为秦始皇在武功上和创建制度的规模上都不失为盖世之雄主,而其失败在于奢侈、专制、忌刻。汉代所撰成的史籍多叙述秦始皇的淫侈和暴虐,读史者对此应有清醒的认识,不应被前人有所偏执的记载所左右,需要以客观的态度作公允的评价。

黄仁宇:“秦始皇的残酷无道达到离奇之境界,如何可以不受谴责?可是他统一中国的工作,用这样长远的眼光设计,又用这样精到的手腕完成,又何能不加仰慕?” [95]

毛泽东

  1. 秦始皇是个厚今薄古的专家。[96]
  2. 章士钊讲:你们讲共产党等于秦始皇,不对,超过一百倍。[96]
  3. “要马克思与秦始皇结合起来,民主与集中结合起来。”
  4. “殷纣王(通常称之为暴君)精通文学和军事,秦始皇和曹操全都被看作坏人,这是不正确的。”
  5. 秦始皇不是被骂了2000年嘛,现在又恢复名誉。[97]
  6. 孔孟唯心主义荀子唯物主义,是儒家的左派。孔子代表奴隶主、贵族。荀子代表地主阶级。又说:在中国历史上,真正做了点事的是秦始皇,孔子只说空话。几千年来,形式上是孔夫子,实际上是按秦始皇办事。秦始皇用李斯,李斯是法家,是荀子的学生。
  7. 孔夫子有些好处,但也不是很好的。我们应该讲句公道话。秦始皇比孔子伟大的多。孔夫子是讲空话的。秦始皇是第一个把中国统一起来的人物。不但政治上统一了中国,而且统一了中国的文字、中国各种制度,如度量衡,有些制度后来一直沿用下来。中国过去的封建君主还没有第二个超过他的,可是被人骂了几千年,骂他就是两条:杀了460个知识分子;烧了一些书。[98]
  8. 劝君少骂秦始皇,焚坑事业要商量。祖龙魂死秦犹在,孔学名高实秕糠。百代都行秦政法,《十批》不是好文章。熟读唐人《封建论》,莫从子厚返文王[99]
  9. 秦始皇是中国封建社会的第一个有名的皇帝,我也是秦始皇,林彪骂我是秦始皇,中国历来分两派,一派讲秦始皇好,一派讲秦始皇坏。我赞成秦始皇,不赞成孔夫子。因为秦始皇是第一个统一中国、统一文字,修筑宽广的道路,不搞国中之国,而用集权制,由中央政府派人去各地方,几年一换,不用世袭制度。[100]
  10. 秦皇汉武,略输文采。

斯塔夫里阿诺斯:从后来的历史看,当时的这些改革不管其理由多么充分,却侵害了许多既得利益集团,引起了激烈的反对。正是这种普遍的憎恶,加上秦王朝缺乏能干的继承人,说明了民众奋起造反和公元前207年、也就是始皇帝去世才四年时秦王朝覆灭的原因。不过,秦的统治虽然如此短命,却给中国留下了深刻且持久的印记。中国已由分封制的国家改变为中央集权制的帝国,并一直存在到20世纪。 [101]

亲属成员

父母

父亲:嬴子楚,秦庄襄王

母亲:赵姬

兄弟

长安君成蟜 [31]  另外,嫪毐曾与始皇生母私通,生有二子,皆被杀死。 [27] [35]

子女

秦始皇有二十余子。 [102]  少子胡亥继位,即秦二世,其对秦始皇其他子女展开清洗。除长公子扶苏被赐死于军中外, [103-104]  据《史记·秦始皇本纪》,公子将闾兄弟三人,被迫拔剑自杀,另有六名公子被戮死于杜县。 [105]  而据《史记·李斯传》,有十二名公子在咸阳市中受戮;公子高则在胡亥清洗兄弟时自请为秦始皇殉葬,获准; [106]  [107]  另有十名公主,被害于杜县。 [106]  不过,以上尚非秦始皇的全部子女。 [108]

另外,1977年,后临潼上焦村秦墓发掘时,曾有铜印章“荣禄”和“阴嫚”出土,一说与秦始皇子女有关, [109-110]  另说实与之无关, [108]  还有观点称“阴嫚”可能为秦始皇之妃。 [111]

轶事典故

荆轲刺秦

参见:荆轲刺秦图穷匕见

荆轲刺秦王

荆轲刺秦王

金人玉玺

秦始皇统一六国后为防止人民反抗而尽收天下之兵器,铸成之十二个大铜人像,即十二金人。据传是秦始皇用来防止金属流通,收集天下金属所铸,也有传说是秦皇用大禹九鼎所铸。 [112]

此外,秦始皇还刻“传国玉玺”,一说取材于“和氏璧”。据传,始皇二十八年(前219),秦始皇乘龙舟过洞庭湖,风浪骤起,龙舟将倾,秦始皇慌忙将传国玉玺抛入湖中,祈求神灵镇浪。玉玺由此失落。而八年后,华阴平舒道有人又将此传国玺奉上。

结识外星人

据《拾遗记》称,秦始皇时期与天外之民有过接触,从他们那里学来了铬金属镀到青铜剑上的铸造技术。 [113-114]

跑马修金堤

参见:秦始皇跑马修金堤

封禅泰山

参见:秦始皇封禅泰山泰山封禅

大怒湘君

有一次秦始皇出巡时,在湘山祠遇到大风,几乎不能渡河。秦始皇问博士(当时的一种官职)说:“湘君是什么神?”博士回答说:“听说是尧的女儿,舜的妻子,埋葬在这里。”秦始皇对这个湘君非常生气,认为是在故意与他作对,就派人把湘山上的树全部砍光。因为当地是红土,湘山也变成了红色的秃山。 [58]

荧惑守心

荧惑守心指的是一种天文现象,“荧惑”是指火星,由于火星荧荧似火,行踪捉摸不定,因此古代称它为“荧惑”。但火星被认为是战争、死亡的代表。秦始皇三十六年(前211年)时期,就出现了,史书记载有颗陨星坠落在东郡,落地后变为石块,老百姓有人在那块石头上刻了“始皇帝死而土地分。”始皇听说了,就派御史前去挨家查问,没有人认罪,于是把居住在那块石头周围的人全部抓来杀了,焚毁了那块陨石。 [115]

今年祖龙死

秦始皇三十六年(前211年)深秋的一天,秦始皇还在迅游,前面忽然出现一个陌生人,拦住马车。这人手里拿了一块玉璧,不声不响地塞给使者。使者狐疑接过,未及开口,对方就抢先说了一句话:“今年祖龙死”!掷地有声。使者吓得够戗。“今年祖龙死。”祖,就是始祖,人之先;龙,君之象。意思是说今年秦始皇要死。陌生人撂下这句石头般冷硬的话,掉脸儿飞快走掉,使者回过神再想找,人早已不知去向。 [116-117]

阿房宫

“阿房、阿房,亡始皇。”这押韵的流行小调,流传于秦始皇二十六年(前221年)。当时,百姓民夫修筑阿房宫,负担沉重。这条口号无疑是民众的心声。 [117]

亡秦者胡

秦始皇让卢生四处求访神仙,他从海外带回图书,说“亡秦者胡也”。秦始皇以为“胡”是胡人,派三十万人北去击匈奴。却没想到的是秦朝在他儿子胡亥手里灭亡的。 [118]

身世之谜

秦始皇的身世,史书记载含糊不清,《史记·秦始皇本纪》载“秦始皇帝者,秦庄襄王子也”,母为吕不韦的姬妾。 [65]  《史记·吕不韦列传》则称始皇生母嫁给异人时,已经怀有身孕,至大期(怀孕十二个月 [66]  )而生下了他, [67]  有人据此认为始皇是吕不韦之子。

死亡之谜

秦始皇之死,留下了不少疑点,例如:

死亡时间:《始皇本纪》记载秦始皇驾崩于三十七年七月丙寅, [65]  但在周家台秦墓出土的历谱中,该年七月并没有丙寅日。日本学者鹤间和幸认为此“七月丙寅”应当看成是八月丙寅(二十一日)之误。 [119]  中国学者辛德勇则认为,更有可能是月份无误而日期有误。 [120]

死亡地点:《史记》记载始皇崩于沙丘,《赵正书》则记载始皇病重时已经到达柏人(在沙丘以西)。 [119]

遗命内容:《史记》记载始皇遗诏令扶苏返回,实际上是以扶苏为继承人,但未及发出即崩,赵高等趁机伪造了赐死扶苏、以胡亥继位的诏令; [65]  [69]  《赵正书》则载始皇召李斯等议事,同意了他们以胡亥继位的意见。 [119]

就《史记》和《赵正书》的内容差异而言,从成书时间上看,《史记》作者司马迁未必不曾见过《赵正书》或所谓始皇以胡亥为继承人的说法,但这种说法被排除在《史记》的叙事之外。对于后人来说,进一步的探究尚缺乏更多的线索。 [119]

功过是非

秦朝在统一后不久就频繁的大兴土木,尽管其中一部分工程如长城灵渠是利国利民的,但生产力仍遭到极大破坏,秦始皇三十一年,一石米就卖到了一千六百钱, [121]  民众苦不堪言,因此秦朝二世而亡也就不奇怪了。

历代都宣扬秦始皇残暴不仁,如焚书坑儒、大建阿房宫、长城、骊山墓等等。但从考古看来,”焚书“是有的,但是好在所焚的书在咸阳宫和民间多有副本,可惜的是周王室存放的珍贵史籍没有副本,也被付之一炬从此绝迹。 [122]  “坑儒”是后世的说法,《史记》中记载为坑杀术士,但同时也提到“诸生皆诵法孔子”,也就是说这些术士和儒生算是一类的。阿房宫经考古发掘,没有建成,只有一个地基。但是为了修建规模庞大的阿房宫要备工备料,同样耗费巨大,后人有”阿房出,蜀山秃“之语,更不用说秦始皇在咸阳周围复制六国宫殿二百七十余座,还以甬道相连,耗费的民力就无法计算了。秦始皇背离了秦国崇尚节俭的传统,这是他的一大失误。

历史是由人书写的,其中夹杂着很多作者的情感,以及统治者的意志。秦始皇虽然有大功于中国,但同时也为秦朝迅速灭亡埋下了火种。对他的评价必然是褒贬参半,有丑化也有美化,后人读书也难免接受了这些理论。

阿房宫

阿房宫

后世纪念

秦始皇陵

参见:秦始皇帝陵秦始皇地宫

秦始皇死后埋在骊山墓秦始皇陵。秦始皇陵位于陕西省西安市临潼区向东5公里处的骊山北麓。秦始皇陵建于公元前246年至公元前208年,历时39年,是中国历史上第一个规模庞大,设计完善的帝王陵寝 [123]

秦始皇陵

秦始皇陵

骊山墓每年用工七十万人修建。留存的墓从外围看周长2000米,高达55米。内部装修极其奢华,以铜铸顶,以水银为河流湖海,并且满布机关,顶上有明珠做的日月星辰。秦始皇陵筑有内外两重夯土城垣,象征着都城的皇城和宫城。陵冢位于内城南部,呈覆斗形,现高51米,底边周长1700余米。据史料记载,秦陵中还建有各式宫殿,陈列着许多奇异珍宝。秦陵四周分布着大量形制不同、内涵各异的陪葬坑和墓葬,现已探明的有4000多个。 [124]

仅看秦始皇陵的兵马俑,可看出修建这座陵墓的百姓负担之重。并且,秦二世将建造陵墓的工匠在陵墓造成之后全部被活埋。

秦兵马俑

秦兵马俑